Kısa cevap
10 bar buhar hattında açık kalmış, 3,2 mm orifisli tek bir kondenstop saatte yaklaşık 34 kg buhar kaçırır. Kesintisiz çalışan bir tesiste bu yılda 301 ton buhar, Nisan 2026 gaz tarifesiyle yaklaşık 450.000 TL demektir. Orifis 6,4 mm ise rakam 1,8 milyon TL'ye çıkar.
Rakam üç girdiden çıkar: kaçan debi, buhar maliyeti ve yıllık çalışma saati. Üçünü de kendi tesisinizin verisiyle değiştirebilirsiniz.
Kaybı hesaplamak için üç sayı yeterli
Kondenstop kaçağının maliyeti üç girdinin çarpımıdır; üçü de ölçülebilir veya standart kaynaktan okunur.
- Kaçan buhar debisi (kg/h): orifis çapı ve hat basıncından okunur.
- Bir ton buharın maliyeti (TL/ton): gaz birim fiyatı, kazan verimi ve buhar entalpisinden hesaplanır.
- Yıllık çalışma saati (h/yıl): tesisin gerçek işletme takviminden alınır.
Yıllık kayıp = kaçan debi × çalışma saati × buhar maliyeti.
Girdi 1: Açık kalmış bir kondenstop saatte kaç kg buhar kaçırır?
ABD Enerji Bakanlığı'nın buhar tesisleri için yayımladığı Steam Tip Sheet #1, tam açık kalmış bir kondenstoptan geçen buhar debisini orifis çapı ve hat basıncına göre tablolar [3]. Tablo, atmosfere boşalan, geri girişli (re-entrant) bir orifis ve 0,72 boşaltma katsayısı kabulüyle üretilmiştir.
İnç orifis çapları milimetreye, psig basınçlar bar'a, lb/h debiler kg/h'ye çevrilmiştir.
| Orifis çapı | 1 bar g | 7 bar g | 10 bar g | 21 bar g |
|---|---|---|---|---|
| 0,8 mm (1/32") | 0,4 kg/h | 1,5 kg/h | 2,2 kg/h | — |
| 1,6 mm (1/16") | 1,5 kg/h | 6,0 kg/h | 8,6 kg/h | 16,4 kg/h |
| 3,2 mm (1/8") | 6,2 kg/h | 24,0 kg/h | 34,4 kg/h | 65,8 kg/h |
| 4,8 mm (3/16") | 13,9 kg/h | 54,0 kg/h | 77,1 kg/h | 147,9 kg/h |
| 6,4 mm (1/4") | 24,8 kg/h | 95,7 kg/h | 137,4 kg/h | 262,6 kg/h |
| 9,5 mm (3/8") | 55,8 kg/h | 215,5 kg/h | 309,4 kg/h | 591,0 kg/h |
Orifis çapı debiyi karesiyle büyütür: orifisi iki katına çıkarmak kaybı dörde katlar. Kendi kondenstopunuzun orifis çapı ürün kataloğunda verilir; küçük çaplı traplarda bu değer birkaç milimetre mertebesindedir. Tablonun orta satırları bu yüzden istisna değil, kuraldır.
Girdi 2: 2026'da bir ton buhar kaça mal oluyor?
Buhar maliyeti (TL/ton) = (h_buhar − h_besleme) ÷ 3,6 ÷ verim × gaz birim fiyatı (TL/kWh)
Örnek hesap, 10 bar g doymuş buhar için:
- Doymuş buhar entalpisi (11 bar mutlak): 2.782 kJ/kg [6]
- 80 °C besleme suyu entalpisi: 335 kJ/kg [6]
- Fark: 2.447 kJ/kg → bir ton buhar için 679,7 kWh ısı
- Kazan verimi %85 (alt ısıl değer üzerinden) → üst ısıl değer üzerinden %76,5
- Gaz ihtiyacı: 679,7 ÷ 0,765 = 888,5 kWh
- Gaz birim fiyatı: 1,69172932 TL/kWh [1]
- Sonuç: 1.503 TL/ton
Türkiye'de kazan verimi alışkanlıkla alt ısıl değer (AID) üzerinden verilir, fatura ise üst ısıl değer (ÜİD) üzerinden kesilir. Doğal gazda AID 8.250 kcal/Nm³, ÜİD 9.155 kcal/Nm³'tür, yani AID ÜİD'in yaklaşık %90'ıdır [4]. BOTAŞ tarifesindeki 9.155 kcal/m³ referans üst ısıl değeri ISO 6976'ya göre belirlenir [5].
Aynı kabullerle 1 bar g'de 1.457 TL/ton, 21 bar g'de 1.514 TL/ton çıkar; aradaki fark %4'ün altındadır. Aşağıdaki tabloda 1.500 TL/ton kullanılmıştır.
Bu rakam bir tavan değil, tabandır. 18,00 TL/Sm³ ve 1,69172932 TL/kWh, BOTAŞ'ın 4 Nisan 2026 tarihinden itibaren geçerli toptan satış tarifesindeki fiyattır [1]. Nisan 2026 tarifesi sanayi tüketimini her iki kademede de %20 artırmıştır [2]. Dağıtım bedeli ve vergiler eklendiğinde tesisin fiilen ödediği birim fiyat daha yüksektir; hesabın tesise özgü hâli faturadaki gerçek TL/kWh ile bulunur.
Girdi 3 ve sonuç: yıllık kayıp tablosu
Kabuller: 8.760 saat/yıl kesintisiz çalışma, 1.500 TL/ton buhar maliyeti, vergiler hariç.
| Orifis çapı | 1 bar g | 7 bar g | 10 bar g | 21 bar g |
|---|---|---|---|---|
| 0,8 mm | 5.100 TL | 19.700 TL | 28.600 TL | — |
| 1,6 mm | 20.300 TL | 78.700 TL | 112.600 TL | 215.800 TL |
| 3,2 mm | 81.700 TL | 314.700 TL | 451.800 TL | 864.200 TL |
| 4,8 mm | 183.000 TL | 709.300 TL | 1.013.000 TL | 1.943.000 TL |
| 6,4 mm | 326.000 TL | 1.258.000 TL | 1.806.000 TL | 3.451.000 TL |
| 9,5 mm | 733.000 TL | 2.831.000 TL | 4.065.000 TL | 7.766.000 TL |
10 bar hatta 3,2 mm orifisli tek bir kondenstop yılda 451.800 TL buhar kaçırır.
Tek trap değil, trap popülasyonu
Üç ila beş yıldır bakım görmemiş buhar sistemlerinde kondenstopların %15 ila %30'u arızalanmış olabilir; düzenli bakım programı olan sistemlerde bu oran %5'in altında kalır [3].
Aşağıdaki senaryonun kabulleri açıkça yazılmıştır; kendi tesisinizde farklı çıkabilir.
- 150 kondenstoplu, üç yıldır trap taraması yapılmamış bir tesis
- Arıza oranı %20 → 30 arızalı kondenstop
- Arızalıların üçte biri tam açık, kalanı tıkalı veya sızdırıyor → 10 tam açık trap
- Hat basıncı 10 bar g, ortalama orifis 3,2 mm
10 × 451.800 TL = yılda yaklaşık 4,5 milyon TL. Tıkalı traplar bu hesaba girmez; onların bedeli enerji değil, ısınmayan eşanjör ve duran üretimdir.
Bu hesabı kendi tesisinize nasıl uyarlarsınız
- Trap envanterini çıkarın. Her kondenstopun etiket bilgisi, DN'i, orifis çapı, hat basıncı ve servis noktasını tek bir listede toplayın.
- Kaçak durumunu tespit edin. Gözle, sesle, sıcaklıkla veya ultrasonik cihazla; kondenstopun açık mı, tıkalı mı, sağlam mı olduğunu kayda geçirin.
- Kendi buhar maliyetinizi hesaplayın. Yukarıdaki formüle faturanızdaki gerçek TL/kWh'yi ve kazan verim raporunuzdaki değeri koyun.
- Gerçek çalışma saatinizi kullanın. Vardiya takviminden yıllık saat çıkarın; 8.760 yalnızca kesintisiz tesisler için doğrudur.
- Kayıp listesini büyükten küçüğe sıralayın. 10 bar hatta 6,4 mm orifisli bir trap, 1,6 mm orifisli birinin on altı katını kaçırır; bütçe önce listenin üst sırasına gider.
Adım 3 için Ataval'ın mühendislik araçları sayfasındaki kondenstop boyutlandırma hesabı ve doymuş buhar tablosu doğrudan kullanılabilir.
Bu hesabın sınırları
- Karşı basınç. DOE tablosu atmosfere boşalan orifis içindir. Kondens dönüş hattına boşalan bir trap'te karşı basınç debiyi düşürür; gerçek kayıp tablodakinin altında kalır.
- Kısmi kaçak. Bir kondenstop tam açık kalmadan da sızdırabilir. Sızdıran trap tablodaki debinin altında kaçırır, ama sıfır kaçırmaz.
- Tıkalı traplar. Tıkalı bir kondenstop buhar kaçırmaz, üretim kaybettirir. Bu yazının konusu değildir ve enerji hesabına eklenmemelidir.
- Blöf ve kondens geri kazanımı. Kazan blöfü, flaş buhar ve kondens dönüşü ayrı kalemlerdir; buradaki hesaba dâhil edilmemiştir.
- Fiyat değişkenliği. Gaz tarifesi yıl içinde değişir. Tablo, 4 Nisan 2026 tarifesiyle sabitlenmiştir.
Kaçağı bulmanın maliyeti, kaçağın maliyetinin yanında nedir?
Tablodan okuduğunuz yıllık kaybı, bir trap taramasının ve değişecek kondenstopların bedeliyle yan yana koyun.
Geri ödeme süresini kendiniz hesaplayabilirsiniz:
Geri ödeme (ay) = (kondenstop + montaj bedeli) ÷ (yıllık kayıp ÷ 12)
10 bar hatta 3,2 mm orifisli tek bir trap için yıllık kayıp 451.800 TL, yani aylık yaklaşık 37.650 TL'dir. Bu büyüklükte bir kayıpta geri ödeme haftalarla ölçülür, yıllarla değil. Kendi teklif fiyatınızı formüle koyun; sonucu değiştiren şey ürün fiyatı değil, kaçağın büyüklüğüdür.
Kondenstop tipi seçimi, orifis boyutlandırması ve hat basıncına uygun model için kondenstop ürün kataloğuna bakabilir, buhar hattınızın bütününe dair uygulama notları için endüstriyel buhar sektör sayfasını inceleyebilirsiniz. Tesis envanterinizle birlikte bir tarama planı çıkarılması için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kondenstop kaçağının yıllık maliyetini hangi formülle hesaplarım?
Yıllık kayıp = kaçan buhar debisi (kg/h) × yıllık çalışma saati × buhar maliyeti (TL/kg). Debi, orifis çapı ve hat basıncından tablo ile okunur. Buhar maliyeti ise (buhar entalpisi − besleme suyu entalpisi) ÷ 3,6 ÷ kazan verimi × gaz birim fiyatı formülüyle bulunur. Üç girdinin de tesise özgü olması gerekir; tablodaki kabuller yalnızca başlangıç noktasıdır.
Kaçak debisi tablosu, kondens dönüş hattına boşalan trap'te de geçerli mi?
Tam olarak değil. Tablo, atmosfere boşalan geri girişli bir orifis ve 0,72 boşaltma katsayısı kabulüyle üretilmiştir. Kapalı kondens dönüş hattına boşalan bir kondenstopta dönüş hattındaki karşı basınç, orifis üzerindeki basınç farkını düşürür ve fiili kaçak tablodakinin altında kalır. Tabloyu üst sınır olarak kullanmak doğru yaklaşımdır; kararı bu üst sınıra göre vermek de yanlış olmaz, çünkü sıralama değişmez.
Buhar maliyetini TL/ton olarak hesaplarken alt ısıl değeri mi üst ısıl değeri mi kullanmalıyım?
Faturadaki TL/kWh üst ısıl değere dayanır, kazan verimi ise genellikle alt ısıl değere göre verilir; ikisi aynı tabana çevrilmeden çarpılmaz. Doğal gazda alt ısıl değer 8.250 kcal/Nm³, üst ısıl değer 9.155 kcal/Nm³'tür. Kazan verimi alt ısıl değere göre alınıyorsa, faturadaki TL/kWh ile çarpmadan önce verim 0,90 ile çarpılıp üst ısıl değer tabanına çevrilir. Bu adım atlanırsa maliyet yaklaşık %10 düşük çıkar.
Kondenstop kaçağı faturaya yansımıyorsa kayıp gerçek midir?
Yansır, ama ayrı bir kalem olarak görünmez. Kaçan buhar kazandan çıkmıştır, yani yakılan gaz faturaya zaten girmiştir. Kaçak, gaz tüketiminin toplam içinde erimiş bir parçasıdır. Bu yüzden kayıp ancak üretilen buhar ile tüketilen gaz karşılaştırıldığında veya trap taraması yapıldığında görünür hâle gelir. Faturada ayrı satır aramak, kaybı görmemenin en yaygın nedenidir.
Yıllık kayıp hesabını 8.760 saat üzerinden yapmak doğru mudur?
Yalnızca gerçekten kesintisiz çalışan tesisler için. Tek vardiya çalışan bir işletmede yıllık saat 2.000-2.500 bandına iner ve kayıp aynı oranda düşer. Öte yandan buhar hattı üretim durduğunda da basınç altında tutuluyorsa, kondenstop üretim saatinden bağımsız olarak kaçırmaya devam eder. Doğru sayı, hattın basınç altında kaldığı saat sayısıdır; vardiya saati değil.
Kaçak hesabı, kondenstop yenileme yatırımını tek başına gerekçelendirir mi?
Çoğu durumda evet, ama karar yalnızca enerji kalemine dayandırılmamalıdır. Tam açık bir trap'te geri ödeme süresi haftalarla ölçülür ve hesap tek başına yeterlidir. Buna karşılık tıkalı traplar, su darbesi riski ve ısınmayan eşanjör kaynaklı üretim kayıpları enerji hesabına girmez; bunlar ayrı gerekçelerdir ve genellikle yatırımın önceliğini enerji kaleminden daha çok belirler.
Kaynaklar
- BOTAŞ — 4 Nisan 2026 Tarihinden İtibaren Geçerli Doğal Gaz Toptan Satış Fiyat Tarifesi (PDF). OSB ve serbest tüketiciler, elektrik üretimi dışı kullanım: 18,000000 TL/Sm³ ve 1,69172932 TL/kWh; KDV ve ÖTV hariç.
- Bursa Organize Sanayi Bölgesi — Nisan 2026 dönemi doğal gaz fiyat tarife uygulaması duyurusu. Her iki sanayi kademesinde %20 artış.
- U.S. Department of Energy, Advanced Manufacturing Office — Inspect and Repair Steam Traps, Steam Tip Sheet #1 (PDF, DOE/GO-102012-3401). Kaçak debisi tablosu ve %15-30 arıza oranı.
- Kar-El — Yakıtların Isıl Değerleri tablosu. Doğal gaz alt ısıl değer 8.250 kcal/Nm³, üst ısıl değer 9.155 kcal/Nm³.
- Bahçeşehir Gaz Dağıtım A.Ş. — Üst ısıl değer. Referans üst ısıl değer 9.155 kcal/m³, ISO 6976'ya göre hesaplanır.
- IAPWS — Industrial Formulation IF97 for the Thermodynamic Properties of Water and Steam. Doymuş buhar ve su entalpileri.
- Spirax Sarco — Considerations for Selecting Steam Traps. Kondenstop seçim kriterleri ve arıza biçimleri.