Buhar hattından kondenstopa giden sıra sabittir: kondens cebi → durdurma vanası → pislik tutucu → kondenstop → çekvalf → dönüş hattı. Cebin çapı 100 mm'ye kadar ana hatlarda hattın kendisiyle aynıdır ve derinliği en az 100 mm olur; pislik tutucunun süzgeci buhar hattında yana bakar, aşağı değil; kondenstop yatay konumda ve drene ettiği ekipmana mümkün olduğunca yakın durur.
Doğru seçilmiş bir kondenstop yanlış monte edildiğinde sağlam kondenstop gibi görünür ama iş görmez. Aşağıdaki ölçüler üretici montaj talimatlarından ve buhar dağıtım literatüründen alınmıştır.
Montaj sırası ve her elemanın işi
| Sıra | Eleman | İşi | Atlanırsa |
|---|---|---|---|
| 1 | Kondens cebi | Hat boyunca hızla sürüklenen kondensi yakalar | Kondens cebe düşmeden geçer, trap kuru kalır |
| 2 | Durdurma vanası | Bakımda hattı kesmeden trap'i izole eder | Her bakımda hat basıncı düşürülmek zorunda kalınır |
| 3 | Pislik tutucu | Kaynak çapağı ve tufalı tutar | Süzgeç kirini kondenstop yutar, oturma yüzeyi açık kalır |
| 4 | Kondenstop | Kondensi geçirir, buharı tutar | Buhar doğrudan dönüş hattına kaçar |
| 5 | Çekvalf | Duruşta dönüş hattından geri akışı keser | Kondens ekipmana geri dolar |
| 6 | Dönüş hattı | Kondensi toplar | Kondens ve içindeki ısı drenaja gider |
Bu sıra üretici montaj şemalarında da aynıdır [5]. Pislik tutucu kondenstoptan önce gelir, çünkü tuttuğu kir kondenstopun oturma yüzeyine ulaşmadan durdurulmalıdır. Çekvalf sonra gelir, çünkü koruduğu şey duruş sırasında geri akıştır.
1. Kondens cebi: hattın altına delik açmak yetmez
En sık yapılan hata, ana hattın altına küçük çaplı bir bağlantı açıp kondenstopu oraya bağlamaktır. Buhar hatta 145 km/h'ye varan hızlarda ilerler ve kondensi sürükler [1]. Küçük bir bağlantı bu hızla geçen kondensi yakalayamaz.
"15 mm'lik boru yeterli kapasiteye sahip olsa da, ana hat boyunca yüksek hızla hareket eden kondensin büyük kısmını yakalaması olası değildir. Bu düzenleme etkisiz kalacaktır." [1]
Çözüm, hattın çapına yakın bir cep bırakmaktır. Ölçüler:
| Ana hat çapı (D) | Cep çapı (d1) | En az cep derinliği (d2) |
|---|---|---|
| 100 mm'ye kadar | d1 = D | 100 mm |
| 125 – 200 mm | d1 = 100 mm | 150 mm |
| 250 mm ve üzeri | d1 > D / 2 | D |
Kondenstop hattı cebin dibinden çıkmaz. 100 mm'ye kadar ana hatlarda cebin dibinden en az 25-30 mm, daha büyük hatlarda en az 50 mm yukarıdan alınır [1]. Aradaki boşluk çöken katı kirin toplanma hacmidir; oradan çıkış alınırsa kir doğrudan pislik tutucuya taşınır.
Drenaj noktaları arasındaki mesafe 30 ila 50 metredir; kolon dipleri ve doğal alçak noktalar bu aralıktan bağımsız olarak ayrıca drene edilir [1]. Devreye alma sırasında oluşan kondens miktarı bu aralığı belirleyen etkendir.
2. Pislik tutucu: süzgeç yana bakar
Y tipi pislik tutucunun montaj yönü akışkana göre değişir ve buharda çoğu zaman ters takılır.
"Yatay buhar veya gaz hatlarındaki Y tipi pislik tutucular, cebi yatay düzlemde olacak şekilde monte edilmelidir. Bu, cepte su birikmesini önler ve su damlacıklarının sürüklenmesini engelleyerek erozyonu ve ısı transferinin bozulmasını önler." [2]
"Sıvı sistemlerinde ise cep dikey olarak aşağı bakmalıdır; bu, tutulan kirin düşük debi koşullarında yukarı akışa geri çekilmemesini sağlar." [2]
Yani buhar hattında süzgeç yana, kondens veya su hattında aşağı bakar. Buharda aşağı bakan bir cepte kondens birikir ve süzgecin süzme alanı kondens içinde kalır.
Süzgeç göz açıklığı üretici talimatından okunur; termodinamik bir kondenstop için verilen değer 20 mesh'tir [3]. Durdurma vanasının tipi üreticiye göre değişir; montaj şemalarında küresel vana da kullanılır [5].
3. Kondenstopun kendisi: yön, konum, boru çapı
Üretici montaj talimatları şunları ister [3][5]:
- Yatay konumda monte edilir ve drene ettiği ekipmana mümkün olduğunca yakın konur. Şamandıralı tiplerde yatay montaj, şamandıranın dikey çalışabilmesi için zorunludur [5].
- Giriş ve çıkış borusu, kondenstop bağlantı çapına eşit veya bir ölçü büyük olur.
- Gövdeye kaynak yapılmaz. Gövde malzemesi kaynağa uygun değildir.
- Yalıtım kapağı döndüğünde çalışmayı etkilemez; ancak çekiçlenirse seramik ve kapak zarar görür.
Kondenstopun ekipmana yakın olması, aradaki boru hacminde kondens birikmesini engeller. Uzun bir yatay çekişten sonra bağlanan kondenstop, o çekişteki kondensi ancak seviye yükseldikçe alır ve ekipman bu sürede su altında kalır.
Akış yönü gövde üzerinde ok işaretiyle verilir [5]; tereddüt hâlinde montajdan önce bu işarete bakılır. Ters takılan bir kondenstop ya hiç açılmaz ya da kapanmaz. Sahada bu durum çoğu zaman "arızalı trap" diye kaydedilir, oysa sorun yöndedir.
Bakım için kondenstop besleme ve dönüş hattından izole edilir, sistemdeki basınç güvenli biçimde tahliye edilir [5]. Durdurma vanalarının işlevi budur.
4. Çıkış tarafı: karşı basınç ve çekvalf
Kondenstopun kapasitesi giriş basıncı ile karşı basınç arasındaki farka bağlıdır. Karşı basınç yükseldikçe kapasite düşer ve belirli bir eşikte trap çalışmaz.
Termodinamik kondenstoplarda karşı basınç, giriş basıncının %80'ini aşamaz [3]. Bu sınır trap tipine göre değişir; şamandıralı ve termostatik tiplerde farklıdır. Kendi modelinizin katalog değeri bağlayıcıdır.
Ortak dönüş hattına boşalan her kondenstopun çıkışına çekvalf konur. Çekvalf olmadan, duruşta dönüş hattındaki kondens geri akar ve drene edilen ekipmana dolar.
Kondens dönüş hattındaki karşı basınç ölçülmeden kondenstop seçimi tamamlanmış sayılmaz. Gerekli kapasitenin fark basıncına göre hesabı için kondenstop boyutlandırma aracı kullanılabilir.
5. Bypass hattı: kural değil, istisna
Bypass hattı, kondenstop bakımdayken üretimin durmaması için konur. Kondens tahliyesi elle yapılır.
Açık kalan bir bypass kondenstopu devre dışı bırakır ve hat doğrudan buhar kaçırır. Vardiya değişiminde kapatılmayan bir bypass, tam açık kalmış bir kondenstopla aynı kaybı üretir.
Karar şöyle verilir:
- Bypass konur: üretimin durdurulamadığı ana hatlar, tek hatlı kritik prosesler.
- Bypass konmaz: yedeklenebilen hatlar, izleme (tracing) hatları, duruşu tolere eden ekipmanlar. Bu noktalarda bakım için iki durdurma vanası yeterlidir.
- Bypass konursa: mühürlenir veya konumu kayda geçirilir; trap taramasında bypass konumu da kontrol edilir.
6. Donma riskine açık noktalar
Dışarıda veya ısıtılmayan hacimde kalan kondenstoplarda montaj değişir. Üretici talimatının donmaya dayanıklı düzenlemesi [3]:
- Tüm drenaj hatları yerçekimiyle akacak biçimde kondenstopa doğru eğimlendirilir.
- Kondenstop dikey konumda ve aşağı boşaltacak şekilde monte edilir.
- Tahliye borusu kendiliğinden boşalır; su tutan hiçbir bölüm bırakılmaz.
Bu düzenlemede pislik tutucu opsiyoneldir, çünkü su tutan her ek hacim donma riskini artırır.
Sahada en sık görülen altı hata
- Hattın altına küçük bağlantı açmak. Cep yerine 15 mm'lik bir kolon; kondens yakalanmaz.
- Pislik tutucuyu buharda aşağı bakacak şekilde takmak. Cep kondensle dolar, süzme alanı iş görmez.
- Kondenstopu ekipmandan uzağa koymak. Aradaki boru kondens deposuna dönüşür.
- Çekvalf atlamak. Duruşta kondens geri akar.
- Bypass'ı açık unutmak. Kondenstop devre dışı kalır, hat doğrudan buhar kaçırır.
- Karşı basıncı ölçmemek. Trap doğru seçilmiş görünür, fark basıncı yetmediği için tahliye etmez.
Montaj sonrası kontrol
Devreye alırken sırayla:
- Gövdedeki ok işaretini hattın akış yönüyle karşılaştırın. Ok, kondensin gittiği yöne bakmalı.
- Pislik tutucuyu sökün ve süzgeci temizleyin. İlk devreye almada montaj kalıntısı en yoğundur.
- Hattı ısıtın, sonra trap'i test edin. Soğuk hatta yapılan test yanıltıcıdır; kontrol sıcak hatta tekrarlanır.
- Karşı basıncı ölçün ve katalogdaki fark basıncı eğrisiyle karşılaştırın.
- Bypass konumunu kayda geçirin.
Devreye alma adımlarının sırası için kış öncesi kazan dairesi kontrol listesine bakabilirsiniz.
Model ve bağlantı tipi seçimi için kondenstop ürün kataloğuna, buhar hattının bütününe dair uygulama notları için endüstriyel buhar sektör sayfasına bakabilirsiniz. Mevcut montajınızın gözden geçirilmesi için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kondens cebi ne kadar derin ve ne çapta olmalı?
Ana hat 100 mm'ye kadarsa cep çapı hattın çapıyla aynı, derinliği en az 100 mm olur. 125-200 mm hatlarda cep çapı 100 mm, derinlik en az 150 mm; 250 mm ve üzerinde cep çapı hat çapının yarısından büyük, derinlik en az hat çapı kadardır. Kondenstop hattı cebin dibinden değil, 100 mm'ye kadar hatlarda 25-30 mm, daha büyüklerinde en az 50 mm yukarıdan alınır; alttaki boşluk çöken kirin toplanma hacmidir.
Pislik tutucu kondenstoptan önce mi sonra mı takılır?
Önce takılır. Pislik tutucunun işi, kaynak çapağının ve tufalın kondenstopun oturma yüzeyine ulaşmasını engellemektir; kondenstoptan sonra takılırsa bu işlevi göremez. Buhar hattında süzgeç cebi yatay düzlemde, yana bakacak şekilde monte edilir. Aşağı bakan cepte kondens birikir ve süzme alanı su altında kalır.
Kondenstop yatay mı dikey mi monte edilir?
Standart montajda yatay konumda ve drene edilen ekipmana mümkün olduğunca yakın monte edilir. Donma riski olan dış hatlarda düzenleme değişir: kondenstop dikey ve aşağı boşaltacak biçimde takılır, tüm drenaj hatları yerçekimiyle akacak şekilde kondenstopa doğru eğimlendirilir, tahliye borusu kendiliğinden boşalır. Her iki durumda da gövde üzerindeki akış yönü oku hatla uyumlu olmalıdır.
Kondenstop çıkışındaki karşı basınç ne kadar olabilir?
Trap tipine bağlıdır ve katalog değeri bağlayıcıdır. Termodinamik kondenstoplarda karşı basınç, giriş basıncının %80'ini aşamaz. Şamandıralı ve termostatik tiplerde sınır farklıdır. Karşı basınç yükseldikçe fark basıncı düşer ve kondenstopun tahliye kapasitesi azalır; bu yüzden dönüş hattındaki karşı basınç ölçülmeden seçim tamamlanmış sayılmaz.
Her kondenstopa bypass hattı gerekir mi?
Gerekmez. Bypass yalnızca bakım sırasında üretimin durdurulamadığı hatlarda anlamlıdır. Yedeklenebilen hatlarda, izleme hatlarında ve kısa duruşu tolere eden ekipmanlarda iki durdurma vanası yeterlidir. Bypass konulan yerlerde açık kalma riski yönetilmelidir: açık unutulan bir bypass, kondenstopu devre dışı bırakır ve hat tam açık kalmış bir kondenstopla aynı miktarda buhar kaçırır.
Kondenstop giriş ve çıkış borusu hangi çapta olmalı?
Kondenstopun bağlantı çapına eşit veya bir ölçü büyük olmalıdır. Daha küçük çap, özellikle çıkış tarafında flaş buharın hacmini karşılayamaz ve yapay karşı basınç yaratır. Ayrıca kondenstop gövdesine kaynak yapılmaz; gövde malzemesi kaynağa uygun değildir, bağlantı dişli veya flanşlı olarak yapılır.
Kaynaklar
- Spirax Sarco — Steam Mains and Drainage. Drenaj cebi çap ve derinlik tablosu, kondenstop hattının cep dibinden mesafesi, 30-50 m drenaj aralığı, hattın altına açılan küçük bağlantının etkisizliği, 145 km/h buhar hızı.
- Spirax Sarco — Strainers. Y tipi pislik tutucunun buhar/gaz hattında yatay, sıvı hattında aşağı bakan cep yönü; mesh tanımı ve basınç düşümü.
- Spirax Sarco — Thermo-Dynamic Steam Traps TD-52 / TDT, Installation and Maintenance Instructions, IM-2-516-US (PDF, Eylül 2009). Yatay montaj ve ekipmana yakınlık, 20 mesh pislik tutucu, boru çapı kuralı, kaynak yasağı, azami karşı basınç %80, donmaya dayanıklı düzenleme.
- Spirax Sarco — Considerations for Selecting Steam Traps. Kondenstop girişine pislik tutucu konmasının gerekçesi.
- Ayvaz — Şamandıralı Kondenstop SK-50 Kullanım Kılavuzu (PDF, 2019, TS EN 26948 uyumlu). Montaj şeması ve sırası (küre vana · pislik tutucu · kontrol vanası · kondenstop · çekvalf · küre vana), yatay montaj zorunluluğu, gövde üzerindeki akış yönü işareti, bakım öncesi izolasyon ve basınç tahliyesi.